Warunki szczegółowe dla pomieszczeń z zainstalowanymi urządzeniami gazowymi określają przepisy techniczno – budowlane zawarte w ustawie Prawo budowlane, których należy bezwzględnie przestrzegać. Kocioł może być zlokalizowany zarówno w piwnicy, na ostatniej kondygnacji jak też w innym punkcie domu np. kuchni niemieszkalnej, jeśli tylko są spełnione warunki co do ich wysokości, kubatury, wentylacji i odprowadzenia spalin. W przypadku montażu kotła na najwyższej kondygnacji eliminuje się konieczność prowadzenia przewodów spalinowych i wentylacyjnych przez całą wysokość budynku. Pomieszczenie, w którym zainstalowany jest kocioł c.o. powinno być suche, czyste i bez wyziewów chemicznych. Jego wysokość powinna wynosić co najmniej 2,2 m (w starych budynkach mieszkalnych i zagrodowych dopuszcza się instalowanie gazowych kotłów grzewczych w pomieszczeniach technicznych o wysokości co najmniej 1,9 m). Kubatura pomieszczenia musi odpowiadać wymaganiom, jakie wynikają z mocy kotła i potrzeb wentylacji. Pomieszczenie powinno posiadać oddzielne przewody o odpowiednim przekroju: spalinowy i wentylacyjny (kratka wywiewna możliwie blisko stropu) oraz zapewniony stały dopływ powietrza (kratka nawiewna), zabezpieczający właściwe spalanie gazu w kotle. Kratek wentylacyjnych i nawiewnych nie wolno niczym przesłaniać!

Aby prawidłowo, tj. ekonomicznie i bezpiecznie spalić 1 m3 gazu potrzeba ok. 9 m3 powietrza, przy czym powstaje około 12 m3 spalin. Gdy do pomieszczenia będzie napływać za mała ilość powietrza (nieprawidłowa wentylacja nawiewna) wystąpi wówczas niepełne spalanie gazu. W spalinach pojawi się trujący tlenek węgla (czad), który przy niesprawnej wentylacji wywiewnej, gromadzi się w pomieszczeniu, migruje po budynku, narażając użytkownika na groźne dla zdrowia i życia zatrucie. Trzeba też wiedzieć, że tam gdzie jest zamontowany kocioł gazowy z grawitacyjnym odprowadzeniem spalin do przewodu kominowego – nie wolno stosować mechanicznej wentylacji wyciągowej. Ponadto przewód wentylacyjny wywiewny oraz spalinowy (jeśli są wyprowadzone kominkiem po zewnętrznej stronie budynku) powinny być ocieplone dla zapewnienia ciągu kominowego. Trzeba też pamiętać o właściwym napływie powietrza do spalania gazu w kotle gazowym w kotłowni położonej poniżej poziomu terenu np. w piwnicy (kanałem zetowym).

Moc urządzenia grzewczego dobiera się w oparciu o bilans zapotrzebowania na ciepło dla danego domu czy mieszkania. Oprócz kubatury domu istotne znaczenie ma tu również sposób izolowania domu, rodzaj okien, czy drzwi. Dobór właściwej mocy kotła jest ważny ze względów ekonomicznych – kocioł gazowy o zbyt małej mocy nie dogrzeje nam domu, natomiast kocioł o zbyt dużej mocy nie wykorzysta swoich możliwości i będzie wtedy pracował z zaniżoną sprawnością. Przy wyborze kotła najlepiej więc zdać się na doświadczenie i wiedze projektanta naszej gazowej inwestycji.

Tak, jak wśród samochodów, również wśród kotłów c.o. są polonezy i mercedesy. Ceny kotłów, w zależności od ich mocy, spełnianych funkcji, wyposażenia i marki, kształtują się od ok. 2,5 tys. zł do ponad 10 tys. zł. Jednak zwykle kocioł dobrej marki jest drogi w zakupie, ale trwalszy i tańszy w eksploatacji.

Nowoczesne kotły c.o. posiadają szereg zabezpieczeń, chroniących między innymi przed wypływem gazu do pomieszczenia w przypadku zgaśnięcia palnika (zanik ciśnienia), nadmiernym wzrostem temperatury lub ciśnienia wody, zanikiem ciągu kominowego (cofanie się spalin do pomieszczenia). W takich awaryjnych sytuacjach odcięty zostaje dopływ gazu do kotła i urządzenie wyłącza się (ponowne uruchomienie kotła wymaga odblokowania ręcznego, zgodnie z instrukcją obsługi). Ważne jest, aby kocioł był dostosowany do posiadanego w domu rodzaju gazu (E, Lw lub Ls). Kocioł musi posiadać na tabliczce znamionowej wybitą cechę podgrupy gazu oraz znak CE, świadczący o tym, że producent danego typu kotła uzyskał dla niego certyfikat potwierdzony przez akredytowane laboratorium.

Jedną z zalet ogrzewania gazowego jest wysoka automatyzacja procesu spalania. Wystarczy ustawić żądaną temperaturę na sterowniku zamontowanym np. w pokoju dziennym. Resztę wykonują urządzenia, w które wyposażony jest kocioł. Dzięki nim dokonuje się np. całkowite wyłączenie kotła w przypadku zaniku zapotrzebowania na ciepło lub jego włączenie w przypadku spadku temperatury poniżej wartości nastawionej na regulatorze. Możliwa jest też regulacja pogodowa, a także czasowa, umożliwiająca zmniejszenie ilości ogrzewania w godzinach nocnych, czy też podczas nieobecności mieszkańców w domu.

Gazowe kotły c.o. są urządzeniami o konstrukcji stojącej lub wiszącej, posiadającymi wysoką sprawność (przekraczającą 90%) oraz spełniającymi różne funkcje. Ze względu na funkcje, jakie może spełniać gazowy kocioł c.o. mamy do wyboru:

• Kotły jednofunkcyjne, służące wyłącznie do ogrzewania pomieszczeń. Mogą być one jednak rozbudowane do dwufunkcyjnych poprzez podłączenie zasobnika wody użytkowej. W tym przypadku ciepła woda przygotowywana jest w tzw. systemie pojemnościowym – podgrzana gromadzi się w zbiorniku (zasobniku). Gdy punkt czerpania wody jest blisko zainstalowanego kotła, po odkręceniu kurka od razu płynie ciepła woda. Jeśli odległość ta jest większa, możemy wprowadzić tzw. układ cyrkulacyjny ciepłej wody, który umożliwi nam uzyskanie ciepłej wody bezpośrednio po odkręceniu kranu, w każdym punkcie poboru wody.
  
  
• Kotły dwufunkcyjne, które służą do ogrzewania pomieszczeń i dodatkowo do podgrzewania wody użytkowej (w okresie letnim pracują tylko w tym celu). Ten typ kotła pracuje z pierwszeństwem podgrzewu wody użytkowej, tzn. kiedy pobierana jest ciepła woda, wstrzymana zostaje funkcja c.o. Nie oznacza to jednak, iż nagle spadnie temperatura we wnętrzu domu – budynek (mieszkanie) ma pewną akumulację cieplną, dzięki której temperatura wewnętrzna nie ulegnie istotnemu obniżeniu. W kotłach tego typu ciepła woda przygotowywana jest w tzw. systemie przepływowym – ogrzewa się przepływając przez kocioł. Gdy odległość kotła od punktów czerpania wody jest duża, po odkręcenia kurka trzeba odczekać chwilę, zanim w łazience lub kuchni popłynie ciepła woda.

Biorąc pod uwagę rozwiązania techniczne, w ramach tych dwóch kotłów można wyróżnić:

• Kotły z otwartą lub zamkniętą komorą spalania, które czerpią powietrze do spalania gazu z pomieszczenia, w którym są zainstalowane.
• Kotły z zamkniętą komora spalania czerpią powietrze spoza pomieszczenia, w którym są zainstalowane (najczęściej z zewnątrz budynku). W obu przypadkach spaliny wyprowadzane są poza budynek kanałem spalinowym.
• Kotły z palnikami atmosferycznymi są instalowane najczęściej i osiągają o około 3% niższą sprawność od kotłów z palnikami nadmuchowymi, przy czym te ostatnie można instalować tylko w określonych warunkach, które precyzują instrukcje fabryczne producentów tych kotłów.
• Kotły z palnikiem pilotującym „świeczką”, który spala do 300 m3 gazu w ciągu roku, „świeczka” może też zgasnąć przy nagłym podmuchu (przeciąg lub zawirowania w ciągu kominowym).
• Kotły z zapłonem elektronicznym są droższe w zakupie, ale brak „świeczki” oszczędza zużycie gazu. Kotły kondensacyjne, w których uzyskuje się wzrost sprawności kotła poprzez dodatkowe wykorzystanie ciepła ze skroplenia pary wodnej zawartej w odprowadzanych spalinach (kondensacja). Kotły te są droższe od konwencjonalnych, ale pozwalają zaoszczędzić gaz.

Głównym wyznacznikiem powinna być funkcja, jaką kocioł ma spełniać w naszym domu, tzn. czy ma on służyć do ogrzewania pomieszczeń, czy również ma podgrzewać wodę użytkową. Przy wyborze należy też brać pod uwagę układ pomieszczeń w domu – ile jest kuchni i łazienek oraz jak daleko od kotła c.o. są one usytuowane.

Kocioł jednofunkcyjny rozbudowany przez dołączenie do niego zasobnika wody użytkowej, polecany jest do stosowania w domu, gdzie występuje wiele punktów czerpania wody np. dwie lub więcej łazienek lub kuchni. Stosować go można również, kiedy odległość kotła od punktu czerpania wody jest duża
tj. 8-9 m (np. kocioł w piwnicy, kuchnia na piętrze). W tym przypadku warto zastosować także układ cyrkulacyjny ciepłej wody, co zwiększa komfort jej użytkowania.
Kocioł dwufunkcyjny polecany jest do mieszkań lub domów, w których mamy jedną łazienkę lub kuchnię oraz bliską odległość kotła od punktów czerpania wody.

W kotłach tego typu powietrze potrzebne do spalania gazu pobierane jest bezpośrednio z zewnątrz budynku i jednocześnie spaliny są wyrzucane bezpośrednio poza budynek. Najczęściej odbywa się to poprzez dwie współśrodkowo zamontowane rury powietrzno – spalinowe. Cały proces spalania odizolowany jest od pomieszczenia, w którym zainstalowany jest kocioł, co podnosi znacznie bezpieczeństwo użytkowania. Odprowadzenie spalin może odbywać się tradycyjnie poprzez podłączenie kotła do przewodu kominowego, lub nietypowo – przez ścianę budynku bezpośrednio na zewnątrz. W tym drugim przypadku polskie prawo budowlane przewiduje jednak nieco ograniczeń. (m.in. moc kotła do 21 kW z możliwością stosowania w domach jednorodzinnych wolnostojących, moc do 5 kW dla pozostałych budynków, wylot spalin powinien znajdować się co najmniej 0,5 m od krawędzi okien, gzymsów, ryzalitów przesłaniających, itp.).

Rodzaj użytego materiału zależy od zasobności finansowej inwestora. Bardziej nowoczesna, ale i droższa jest instalacja z rur miedzianych. Tradycyjnie wykonuje się ją z rur stalowych o odpowiednim przekroju. Trzeba też wiedzieć, że w przypadku rur stalowych z połączeniami gwintowymi nie wolno używać do uszczelnień farb, pokostu lub minii. Gaz ziemny wysusza takie uszczelnienia, w wyniku czego po kilku latach eksploatacji instalacja gazowa staje się nieszczelna. Należy stosować atestowane, nie wysychające pasty lub stosować połączenia anaerobowe (są wykorzystywane na przykład do zabezpieczania połączeń śrubowych, łączenia wałów i kołnierzy oraz do trwałego montażu elementów metalowych).

Korzystniejszy jest tzw. układ centralnego ogrzewania zamknięty, ponieważ w tym układzie możliwe jest zastosowanie rur o mniejszym przekroju, a woda z instalacji nie ma kontaktu z powietrzem, co chroni ją przed odparowywaniem (nie trzeba jej uzupełniać) jak również przed zbędnym napowietrzeniem (tlen w wodzie wzmaga korozję rur). Większość nowoczesnych gazowych kotłów c.o. przystosowana jest do pracy w zamkniętym systemie c.o.

Wkłady kominowe należy instalować w przypadku ogrzewania gazowego.
Piece węglowe wytwarzają wysoką temperaturę w kominie, a niewielkie ilości pary skraplają się dopiero po wyjściu z przewodu kominowego. Kocioł gazowy działa inaczej. Jest to urządzenie niskotemperaturowe i ze względu na cykliczność pracy palnika para wodna, para wodna zawarta w spalinach skrapla się również wewnątrz komina. Skropliny w połączeniu z innymi produktami spalania stają się agresywne, powodując z czasem niszczenie ścianek komina, co w konsekwencji może spowodować jego zawalenie. Dlatego w kominach murowanych należy wbudowywać wkłady (wewnętrzne kominy) z blachy kwasoodpornej lub budować kominy z kształtek ceramicznych, odpornych na działanie kwasów. Pamiętać jednak trzeba, aby wkład był z materiałów atestowanych, o odpowiedniej jakości. Warto też wiedzieć, że minimalna wysokość czynna przewodu spalinowego (od kotła do wylotu komina na dachu) wynosi 2 m dla kotła o mocy 35 kW i 4 m dla kotła o mocy powyżej 35 kW.

Modernizacja starej instalacji (ogrzewanie węglowe) nie jest bezwzględnie konieczna. Jest to przede wszystkim problem natury ekonomicznej, bo wiadomo, że wymiana takiej instalacji to duży wydatek. Pozostawienie starej instalacji nie spowoduje dyskomfortu cieplnego – żeliwne kaloryfery i stalowe rury dłużej się nagrzewają, ale i dłużej utrzymują ciepło. Miedziana instalacja i konwertery szybciej się nagrzewają, ale i szybciej się studzą. Stara instalacja nie zapewni jednak komfortu użytkowania – możliwości regulacji temperatury „na żądanie”, a co za tym idzie racjonalnego zużycia energii cieplnej. Warto się też poradzić instalatora, czy w określonej instalacji c.o. budynku należy wymienić zawory grzejnikowe na termostatyczne (nie zawsze jest to konieczne dla całości lub części instalacji).

Nowoczesne grzejniki mają mniejszą pojemność wodną oraz mniejsze przekroje przyłączeniowe. W ich przypadku można zastosować mniejsze średnice rur instalacyjnych. Cała instalacja ma wtedy mniej wody obiegowej i na jej podgrzanie potrzeba mniej energii. Gdy do tego grzejniki wyposażone są w zawory termostatyczne, a kocioł c.o. w automatykę pogodową – sterowanie taką instalacją jest pewne, oszczędne i komfortowe dla użytkowników.

Aby przeprowadzić modernizację starej instalacji c.o. należy wykonać następujące czynności:

• przepłukać całą instalację grzewczą wraz z grzejnikami,
• wymienić zawory grzejnikowe i termostatyczne,
• zmienić system grzewczy z otwartego na zamknięty,
• zainstalować na instalacji powrotu wody do kotła, filtr lub fitroodmulnik, co zabezpieczy kocioł przed zanieczyszczeniami ze starej sieci c.o.,
• zaizolować rury przechodzące przez pomieszczenia nie ogrzewane, aby ograniczyć straty ciepła,

W razie możliwości należy również:

• wymienić grzejniki,
• wymienić przewody instalacji grzewczej.

Nowoczesne instalacje są bardziej zorientowane na racjonalne wykorzystanie ciepła poprzez zastosowanie regulacji czasowej, która umożliwia obniżanie temperatury pomieszczeń w określonych porach dnia czy tygodnia.

Mimo argumentów przemawiających za pozostawieniem pieca węglowego tak „na wszelki wypadek” – zdecydowanie nie należy tego robić. Jest to nieekonomiczne i niebezpieczne. Stary piec węglowy może pracować tylko w systemie otwartym c.o., natomiast prawie wszystkie nowoczesne kotły gazowe pracują w systemie zamkniętym c.o. Przy montażu równoległym obu urządzeń, muszą one pracować w układzie otwartym i każdy z nich musi posiadać własny przewód kominowy. Ponadto chcąc korzystać zamiennie z pieca węglowego trzeba pamiętać o dokonywaniu odpowiednich przełączeń, a pomyłka może się skończyć tragicznie.

Tak jak np. samochód wymaga okresowych przeglądów, tak samo i urządzenia gazowe, w tym kotły c.o. powinny być okresowo konserwowane. A często zdarza się, że eksploatowane są bez czyszczenia i regulacji dwa, a nawet trzy sezony grzewcze. Po co narażać się na awarię w środku mroźnej zimy, czyli w najmniej pożądanym momencie… Po zakończeniu sezonu grzewczego lub przed jego rozpoczęciem należy zlecić przegląd serwisantowi posiadającemu odpowiednie uprawnienia. Pozwoli to uniknąć przykrych niespodzianek oraz zapewni oszczędność w zużyciu gazu, sprawność urządzenia, a przede wszystkim – bezpieczeństwo jego użytkownikom. Przeglądy takie są zresztą obligatoryjne, co wynika z postanowień Prawa budowlanego (Art. 61 i 62). Kupując kocioł gazowy warto więc upewnić się czy producent gwarantuje pełny serwis w kraju, najlepiej blisko naszego miejsca zamieszkania. Ponadto należy dbać o sprawność przewodów kominowych poprzez poddawanie ich okresowej kontroli.

Ze względów bezpieczeństwa użytkowania gazu zimnego nie jest dozwolone samodzielnie podłączanie urządzeń gazowych (kuchenki, kotły, podgrzewacze ciepłej wody użytkowej, itp.) lub jakakolwiek modyfikacja instalacji gazowej. Wszystkie instalowane urządzenia muszą być odpowiednio sprawdzone pod względem szczelności i prawidłowości działania. Takie czynności mogą wykonywać jedynie osoby posiadające odpowiednie uprawnienia.

Obecnie w Wielkopolsce dostępne są trzy rodzaje gazu ziemnego, gaz wysokometanowy, i dwa rodzaje gazu zaazotowanego. Różnią się one zawartością metanu i azotu (pozostałe związki lub pierwiastki są obecne w niewielkich ilościach). W przypadku gazu wysokometanowego zawartość azotu kształtuje się na poziomie około 7%, natomiast w przypadku gazu zaazotowanego, na poziomie 14% (Lw) i 28% (Ls). Determinuje to właściwości fizykochemiczne tych gazów, z których istotne dla odbiorców jest przede wszystkim ciepło spalania, wartość opałowa i liczba Wobbyego. Zmienne te wpływają na kaloryczność gazu ziemnego, która w efekcie jest najwyższa dla gazu E. Dalej w kolejności jest Lw, a na końcu Ls.

Wymienione rodzaje gazu ziemnego, aby mogły być dostarczone do odbiorców muszą spełniać odpowiednie wymogi, wyznaczone przez normy. Z tego względu gaz ziemny u klienta ma zawsze odpowiednie właściwości, które mogą się nieznacznie wahać (zawsze w granicach norm). Są one ustalone dla trzech wymienionych wyżej rodzajów gazu. Klienci mogą być zatem pewni, że gaz ziemny, który otrzymują jest odpowiedniej jakości. Potwierdzają to jego systematyczne badania w wybranych punktach pomiarowych.

Klient może również zamówić badanie gazu u siebie. Na miejscu pobierana jest wtedy próbka i przeprowadzany jest test w wybranym przez klienta laboratorium (posiadającym akredytację jednostki certyfikującej). Jeśli gaz będzie odpowiedniej jakości wtedy klient ponosi koszty badania. W przypadku, gdy nie będzie on spełniał norm wówczas koszty takie ponosi odpowiedni Operator Systemu Dystrybucyjnego, a także wypłaca bonifikatę w związku z niedotrzymaniem standardów jakościowych.

Większość zużycia energii cieplnej zależy niewątpliwie od stopnia izolacji budynku. Znaczne różnice temperatury i naturalny ruch ciepłego powietrza powodują „ucieczkę” ciepła z ogrzewanych pomieszczeń tym większą im gorzej są one izolowane od otoczenia zewnętrznego. Prace związane z termoizolacją poszczególnych elementów domu powinny obejmować w szczególności:

• ocieplenie ścian;
• poprawę izolacji termicznej stropodachu;
• poprawę izolacji stropu nad piwnicą;
• modernizację lub wymianę stolarki okiennej;
• usprawnienie wentylacji.

Gaz ziemny w naturalnej postaci jest bezwonny. W celu ułatwienia wykrycia wycieków dodaje się do niego środek chemiczny o charakterystycznym, drażniącym zapachu. W Polsce jest to tetrahydrotiofen (THT). Podstawowe właściwości tego związku to między innymi:

• nieprzyjemny, drażniący zapach,
• nie zakłóca procesu spalania,
• nie ma szkodliwego wpływu na ludzi i środowisko naturalne,
• nie ulega kondensacji w czasie transportu,
• ma niską temperaturę krzepnięcia,
• ulega niemal całkowitemu odparowaniu,
• ma wąski zakres temperatur wrzenia w urządzeniach działających na zasadzie odparowania.

Spalany gaz ziemny, niezależnie od rodzaju powinien mieć jasno niebieski kolor. Jeśli jest inaczej (najczęściej domieszka pomarańczowego lub żółtego), oznacza to niezupełne spalanie i wpływa na zwiększenie zużycia gazu. Powodem są najczęściej zabrudzenia w palnikach lub drobne zanieczyszczenia w instalacji gazowej. W takim wypadku istotne jest wyregulowanie proporcji w mieszaninie gazu i powietrza. Czynność ta powinna być przeprowadzana przez serwisantów posiadających odpowiednie uprawnienia.

Powodów może być kilka. Na początek, w miarę możliwości warto sprawdzić palnik, gdyż może on być na przykład zamoczony. Inny powód to nieprawidłowy skład mieszaniny gazu i powietrza lub niskie ciśnienie gazu w instalacji. W takim wypadku należy wezwać pogotowie gazowe, które usunie awarię (numer telefonu - 992).

Budowa instalacji gazowej, zgodnie z Ustawą Prawo Budowlane wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. Prace, takie jak budowa przyłączy i instalacji gazowych na posesji oraz w budynku, może wykonać firma, która posiada odpowiednie uprawnienia (najczęściej firmy wykonujące instalację oferują także sporządzanie projektów).

Podstawowym składnikiem gazu ziemnego jest metan (CH4), podczas gdy w przypadku gazu płynnego jest to propan (C3H8). Gaz płynny w wyniku tego jest cięższy od powietrza, podczas gdy gaz ziemny jest od niego lżejszy.
Gaz płynny można też pod niewielkim ciśnieniem skroplić (LPG), natomiast do skroplenia gazu ziemnego potrzebne jest bardzo wysokie ciśnienie i niska temperatura
(- 120oC do – 170oC).